Meer info over de preventie van tuberculose

Preventiestrategie: Tuberculosepreventie richt zich op het onderbreken van transmissie en het voorkomen van ziekteontwikkeling bij geïnfecteerden. Volgens het WHO End TB Strategy-kader dienen lage-incidentie landen zowel in te zetten op klassieke case-finding en behandeling) als op proactieve infectiecontrole. De Belgische aanpak omvat de volgende pijlers:

• Actieve opsporing van gevallen: Dit gebeurt enerzijds case-by-case via sensibilisering van eerstelijnsgezondheidszorg (huisartsen alert houden op TB – Respiratoire Gezondheid biedt vormingen zoals “Blijf alert voor tuberculose”). Anderzijds via screeningprogramma’s in gedefinieerde risicogroepen. Zoals hoger vermeld: screening van asielzoekers bij aankomst (RX thorax, uitgevoerd door DVZ in samenwerking met Respiratoire Gezondheid/FARES – hierdoor worden jaarlijks een 40-tal actieve TB-gevallen tijdig ontdekt); screening van gedetineerden bij binnenkomst en vervolgens jaarlijkse THT in gevangenissen (gecoördineerd door Respiratoire Gezondheid i.s.m. FOD Justitie – in 2023 ~7,5% van de TB-gevallen betrof personen zonder papieren waarvan > de helft in Brussel); mobiele radiografie-eenheden worden ingezet bij moeilijk bereikbare populaties (zoals daklozenopvang, migrantencentra) om radiografisch afwijkingen op te sporen. Geïntegreerde zorg met OCMW’s, opvanginitiatieven en wijkgezondheidscentra is cruciaal om die populaties te bereiken.
• Meldingsplicht en contactonderzoek: Door wettelijke aangifteplicht (is er een gestructureerde opvolging van elk geval. Nadat een TB-patiënt gemeld is, start het regionale team (DZ/Respiratoire Gezondheid of FARES) een contactonderzoek volgens concentric circles-principe. Nauwe contacten worden getest (THT/IGRA, RX) en de bevindingen worden genoteerd. Indien personen met TBI worden gevonden, wordt TPT aangeboden zoals besproken. Dit contactonderzoek is een vorm van “targeted active case finding” die zeer doeltreffend is om secundaire gevallen of hoogrisico-infecties vroeg te detecteren. Het is ook een belangrijk moment voor gezondheidseducatie van de betrokkenen.
• Isolatie en infectiecontrole: Patiënten met (verdenking op) besmettelijke tuberculose worden idealiter in het ziekenhuis geïsoleerd tot ze minimaal 2 opeenvolgende negatieve sputumonderzoeken hebben (of klinisch voldoende verbeterd zijn na 14 dagen therapie). Ziekenhuizen beschikken over negatieve-druk isolatiekamers, maar de capaciteit is beperkt – soms volstaat cohortisolatie op een kamer met goede ventilatie. Personeel draagt respiratoire maskers (FFP2 of FFP3) en hanteert strikte hygiëne. Thuisisolatie (in samenspraak met Respiratoire Gezondheid en de longarts) kan voor bepaalde patiënten onder voorwaarden (stabiele woonsituatie, geen kwetsbare samenwonenden). In lange-termijninstellingen (WZC’s, asielcentra) is soms bronisolatie en screening van medebewoners nodig bij indexgevallen. Environmental controls (UVGI, ventilatie) worden in België beperkt toegepast, maar nieuwbouw van ziekenhuizen voorziet vaak geavanceerde ventilatiesystemen op infectieziekte-afdelingen.
• Vaccinatiebeleid (BCG): Zoals eerder aangegeven wordt BCG-vaccinatie in België niet systematisch aangeboden. De Respiratoire Gezondheid biedt deze vaccinatie niet aan. De Hoge Gezondheidsraad beveelt BCG alleen aan in zeer beperkte omstandigheden, o.a. voor:
  • Kinderen <5 jaar die langdurig naar een TB-hoogrisicoland reizen of er regelmatig verblijven (met name indien ze daar intensief contact met de lokale bevolking zullen hebben, in omstandigheden met verhoogde blootstelling).
  • Bepaalde gezondheidswerkers die met zekerheid veelvuldig in contact zullen komen met MDR/XDR-TB patiënten of met infectueus materiaal daarvan (bijvoorbeeld labpersoneel in mycobacteriologie, of gezondheidswerkers ter plaatse in epidemische MDR-settings).
  • BCG is gecontra-indiceerd bij HIV-positieven en andere immuungecompromitteerden, wegens risico op BCG-disseminatie.
  • Praktisch is BCG de laatste jaren moeilijk verkrijgbaar in België; het vaccin wordt zo nodig via internationale apotheken ingevoerd of aan de betrokkene aangeraden om in het buitenland te ontvangen.
  • Let wel: vaccinatie van risicogroepen (zoals bepaalde kinderen) wordt gehinderd door het beleid dat het niet beschikbaar is; dit vormt een uitdaging.
  • Voor de algemene populatie is BCG niet nuttig gebleken in onze context (negligible transmissierisico, en BCG zou interfereren met THT-screening). Nieuwe vaccins zijn in ontwikkeling; sommige in fase 3 trials tonen hoopgevende resultaten (bv. M72/AS01_E dat ~50% bescherming tegen progressie van LTBI naar ziekte liet zien). Het zal echter nog enkele jaren duren voor er een potentieel vervangvaccin is.
• Latente infectie behandelen: Preventieve therapie (TPT) is inmiddels een integraal onderdeel van TB-bestrijding in lage-incidentielanden, als stap richting eliminatie. België heeft sinds 2019 officiële richtlijnen voor LTBI-behandeling en deze zijn geüpdatet in 2025 (met terminologie TBI/TPT). De implementatie hiervan vereist samenwerking met eerstelijnszorg en specialisten: bv. standaard TBI-screening bij initiatie van anti-TNF door reumatologen/gastro-enterologen, samenwerking met nefrologen voor dialysepopulatie, etc. Een belangrijk aandachtspunt is het motiveren van patiënten om de preventieve kuur te starten én vol te houden. Omdat dit mensen betreft die zich gezond voelen, is therapietrouw een uitdaging. Kortere regimes (3HR, 4R) zijn daarom erg welkom en sinds de terugbetaling van rifampicine (mei 2024) is dit ook praktisch haalbaar in België. Het beoogde resultaat is dat minder latente dragers in de toekomst evolueren naar actieve TB, wat essentieel is om onder de eliminatiedrempel te geraken.
• Adresseren van determinanten: TB-preventie overstijgt het medische domein. “End TB” betekent ook inzetten op betere voeding, bestrijden van overbevolking en armoede, en versterken van gezondheidssystemen. Studies tonen aan dat socio-economische verbetering in Europa in de 20e eeuw grotendeels verantwoordelijk was voor de sterke daling in TB nog vóór de introductie van antibiotica. Vandaag zien we TB in België onevenredig vaak bij personen met moeilijke levensomstandigheden. Een multidisciplinaire aanpak is dus vereist: samenwerking met sociale diensten, integratiecentra, verslavingszorg, etc. De Respiratoire Gezondheid profileert zich dan ook als maatschappelijke gezondheidsorganisatie. Zo werken we samen met OCMW’s voor huisvesting TB-patiënten indien nodig, voorzien we tussenkomsten voor patiënten met weinig middelen, en ondersteunen we therapietrouw via incentives.