Wat is tuberculose

Tuberculose is een bacteriële infectieziekte veroorzaakt door Mycobacterium tuberculosis (deel van het M. tuberculosis-complex). De bacterie wordt aerogeen overgedragen via druppelkernen: een besmettelijke patiënt verspreidt bij hoesten, niezen of spreken microscopisch kleine druppeltjes die lang in de lucht kunnen blijven zweven en ingeademd worden door anderen. Vooral patiënten met longtuberculose die zuurvaste bacillen in hun sputum uitstralen (positieve sputumdirect) zijn besmettelijk; extrapulmonale TB is doorgaans niet besmettelijk behalve larynx-TB. Kortdurend toevallig contact leidt zelden tot transmissie – meestal is nauw en langdurig contact in een slecht geventileerde ruimte nodig voor infectie. Een onbehandelde sputumpositieve long-TB-patiënt kan zo jaarlijks meerdere personen uit zijn omgeving infecteren. Goed om te weten: eenmaal een patiënt adequate therapie krijgt, daalt de besmettelijkheid meestal snel. Na ongeveer twee weken gepaste behandeling is de meeste gevoelige long-TB in het algemeen niet langer besmettelijk.

Klinisch beeld: Bij actieve tuberculose in de longen presenteert de patiënt zich vaak met een productieve hoest die >3 weken aanhoudt, vermoeidheid, vermagering, subfebriele temperatuur en nachtzweten. Hemoptoe en thoracale pijn kunnen optreden in gevorderde stadia. TB kan elk orgaan aantasten; zo komen ook extrapulmonale vormen voor (bijv. pleuritis, lymfeklier-TB, urogenitale TB, skelet-TB, meningitis tuberculosa). Denk aan TB bij chronische of atypische klachten vooral in combinatie met risicofactoren (zie 1.4.1). Radiologisch kunnen longinfiltraten of haarden zichtbaar zijn, soms met noduli, fibrose of holtevorming (cavernes) in geval van vergevorderde ziekte. Bij vermoeden van tuberculose moet men altijd actief op zoek gaan naar bacteriologisch bewijs (sputumonderzoek, cultuur, NAAT/PCR) om de diagnose te bevestigen.

TB is een aangifteplichtige ziekte in België: elke behandelende arts of labarts moet een verdacht of bevestigd geval binnen de 24 uur melden aan de provinciale overheid. Dit wettelijke kader laat toe om onmiddellijk de nodige volksgezondheidsmaatregelen te nemen. Respiratoire Gezondheid en onze zusterorganisatie FARES coördineren samen met de overheid het contactonderzoek en registeren alle tuberculosegevallen. Dankzij deze verplichte melding publiceren zij jaarlijks het Tuberculose Register België, met een overzicht van de epidemiologische situatie. België heeft anno 2023 een lage incidentie van tuberculose (7,4 per 100.000) en behoort volgens de WHO tot de laag-incidente landen. Dit impliceert dat TB hier voornamelijk voorkomt in bepaalde kwetsbare groepen en na recente besmettingen. Toch blijft blijvende waakzaamheid geboden: tuberculose wereldwijd indijken is onderdeel van de duurzame ontwikkelingsdoelen, en ook in lage-incidentielanden moet men inspanningen leveren om verdere daling en uiteindelijk eliminatie te bereiken.